Zmiana Ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Z dniem 14 czerwca 2010 roku wchodzą zmiany w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dotyczące głównie postępowania wobec dłużników alimentacyjnych. Zmiany wynikają z ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych (Dz.U. Nr 81, poz. 530). 

W dniu 9 kwietnia 2010 r. Sejm RP uchwalił ustawę o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych, która ukazała się w Dz.U. Nr 81, poz. 530, z dnia 14 maja 2010 r. z mocą wejścia w życie z dniem 14 czerwca 2010 r. Niniejszym utraciła moc obowiązująca dotychczas ustawa z dnia 14 lutego 2003 r. o udostępnianiu informacji gospodarczych. Nowa ustawa dotyczy przepisów regulujących obrót informacją o zobowiązaniach konsumentów i przedsiębiorców, a także utworzenia i działania biura informacji gospodarczej oraz nadzoru nad jego pracą. Zmiany mają na celu usprawnienie funkcjonowania systemu wymiany informacji gospodarczych w ramach biur informacji gospodarczej oraz modyfikację niektórych obowiązków administracyjnych.

Nowa ustawa w art. 60 wprowadziła zmiany do obowiązującej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w następującym brzmieniu:

Art. 60. W ustawie z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7, Nr 6, poz. 33, Nr 97, poz. 800 i Nr 98, poz. 817) wprowadza się następujące zmiany:

1) w art. 4:

a) ust. 1 otrzymuje brzmienie:

"1. Po otrzymaniu wniosku, o którym mowa w art. 3 ust. 5, organ właściwy dłużnika przeprowadza wywiad alimentacyjny, w celu ustalenia sytuacji rodzinnej, dochodowej i zawodowej dłużnika alimentacyjnego, a także jego stanu zdrowia oraz przyczyn niełożenia na utrzymanie osoby uprawnionej, odbiera od niego oświadczenie majątkowe oraz informuje dłużnika o przekazaniu do biura informacji gospodarczej informacji gospodarczej o zobowiązaniu lub zobowiązaniach dłużnika alimentacyjnego wynikających z tytułów, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1 i 2, w razie powstania zaległości za okres dłuższy niż 6 miesięcy."

b) uchyla się ust. 3;

2) po art. 8 dodaje się art. 8a-8c w brzmieniu:

"Art. 8a. Organ właściwy wierzyciela przekazuje do biura informacji gospodarczej informację gospodarczą o zobowiązaniu lub zobowiązaniach dłużnika alimentacyjnego wynikających z tytułów, o których mowa w art. 28 ust. 1, w razie powstania zaległości za okres dłuższy niż 6 miesięcy.

Art. 8b. Organ właściwy dłużnika może upoważnić w formie pisemnej swojego zastępcę, pracownika urzędu albo kierownika ośrodka pomocy społecznej lub innej jednostki organizacyjnej gminy, a także inną osobę na wniosek kierownika ośrodka pomocy społecznej lub innej jednostki organizacyjnej gminy do podejmowania działań wobec dłużników alimentacyjnych, prowadzenia postępowania i wydawania w tych sprawach decyzji.

Art. 8c. Przepis art. 8b stosuje się odpowiednio do organu właściwego wierzyciela w zakresie realizacji obowiązku określonego w art. 8a.";

3) w art. 27 po ust. 7 dodaje się ust. 7a w brzmieniu:

"7a. Organ właściwy wierzyciela przekazuje organowi właściwemu dłużnika informacje o zobowiązaniach wynikających z tytułów, o których mowa w art. 28 ust. 1.".

OMÓWIENIE ZMIAN w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Zgodnie z art. 7 ust. 2a obowiązującej ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczych organ właściwy wierzyciela (wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej do świadczeń z funduszu alimentacyjnego) informuje biuro informacji gospodarczej o zobowiązaniach dłużnika alimentacyjnego w przypadku powstania zaległości za okres dłuższy niż 6 miesięcy.

Mając jednak na uwadze, że zgodnie z ustawą o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, wszystkie działania wobec dłużnika alimentacyjnego podejmuje organ właściwy dłużnika (wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego) zasadne jest nałożenie obowiązku przekazywania tych informacji na organ właściwy dłużnika. W wyjątkowych sytuacjach, gdy działania wobec dłużnika nie są podejmowane (np. brak wniosku, o którym mowa w art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy... lub brak możliwości ustalenia miejsca zamieszkania dłużnika), obowiązek spoczywać będzie na organie właściwym wierzyciela.

Mając na uwadze, że nałożony zostanie na organ właściwy dłużnika nowy obowiązek, konieczne jest dodanie nowego przepisu, który pozwoli na realizację tych zadań m.in. przez ośrodki pomocy społecznej, tak jak jest to obecnie z pozostałymi zadaniami (art. 8b).

Dodatkowo w przepisie doprecyzowano, jaki rodzaj i zakres zobowiązań dłużnika alimentacyjnego będzie przekazywany do biur (art. 8a i 27 ust. 7a).

W art. 8a doprecyzowano, kiedy organ właściwy dłużnika przekazuje informacje do biura, tzn. w razie powstania zaległości za okres dłuższy niż 6 miesięcy.

Patrz też dalsze uzasadnienie dotyczące wprowadzenia ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych.

 

Aktualny stan rzeczy w dziedzinie, która ma być unormowana, oraz wyjaśnienie potrzeby i celu wydania aktu.

Obowiązująca ustawa z dnia 14 lutego 2003 r. o udostępnianiu informacji gospodarczych (Dz. U. Nr  50, poz. 424, z późn. zm.) zwana dalej „uouig” stworzyła podstawy prawne dla funkcjonowania systemu informacji gospodarczej. Uouig określiła zasady i tryb przekazywania informacji gospodarczych dotyczących wiarygodności płatniczej przedsiębiorców i konsumentów, w tym danych o zwłoce w wykonywaniu zobowiązań pieniężnych (tzw. dane negatywne), danych o fakcie wypełnienia zobowiązań, które na żądanie dłużnika również mogą zostać udostępnione (tzw. dane pozytywne) oraz danych o posłużeniu się podrobionym lub cudzym dokumentem.

Ustawa zawiera przepisy regulujące obrót informacją o zobowiązaniach konsumentów i przedsiębiorców. System wymiany powyższych informacji opiera się na założeniu pozyskiwania od przedsiębiorców informacji gospodarczych o innych przedsiębiorcach i konsumentach. Zgodnie z ustawą informacje gospodarcze stanowią dane identyfikujące przedsiębiorcę lub konsumenta, dane dotyczące zobowiązania pieniężnego oraz dane dotyczące posłużenia się podrobionym lub cudzym dokumentem.

Przepisy ustawy stosuje się do przedsiębiorców, jednak ustawa obejmuje pojęciem przedsiębiorcy nie tylko przedsiębiorcę w rozumieniu ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2007 r. Nr 155, poz. 1095, z późn. zm.), ale również spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową, wspólnotę mieszkaniową oraz spółdzielnię mieszkaniową w zakresie zaspokajania potrzeb mieszkaniowych jej członków, a także Wojskową Agencję Mieszkaniową w zakresie administrowania nieruchomościami.

Przepisy ustawy stosuje się również do konsumentów, przez których rozumie się szersze grono podmiotów niż wynikałoby to z obowiązujących definicji konsumenta. Zgodnie z ustawą konsument to osoba fizyczna, która zawiera umowę z przedsiębiorcą w celu bezpośrednio niezwiązanym z działalnością gospodarczą, ale jednocześnie konsumentem w rozumieniu uouig jest także członek wspólnoty mieszkaniowej oraz członek spółdzielni mieszkaniowej posiadający prawo do lokalu w rozumieniu przepisów o spółdzielniach mieszkaniowych.

Przepisy obowiązującej ustawy zawierają zamknięty katalog tytułów prawnych upoważniających do przekazania informacji gospodarczej do biura informacji gospodarczej, zwanego dalej „biurem”. Należą do nich: zobowiązania konsumentów powstałe z tytułu umowy o kredyt konsumencki lub umowy o przewóz osób w regularnej komunikacji publicznej oraz zobowiązania przedsiębiorców powstałe z tytułu umowy związanej z wykonywaniem działalności gospodarczej. Zawierają również zamknięty katalog podmiotów, które są uprawnione do dostarczania informacji gospodarczych.

Ustawa wprowadza zasadę wyłączności biur informacji gospodarczej (big) w zakresie udostępniania informacji gospodarczych podmiotom nieoznaczonym w chwili przeznaczenia tych danych do udostępnienia.

Przedmiotem działalności gospodarczej biura jest wyłącznie pośrednictwo w udostępnianiu informacji gospodarczych polegające na przyjmowaniu informacji gospodarczych od przedsiębiorców, ich przechowywaniu i ujawnianiu.

Przedsiębiorca może przekazywać do biura informacje gospodarcze w celu ich ujawnienia, jeżeli zawarł z biurem odpowiednią umowę.

Przedsiębiorca zgłaszający informację gospodarczą do biura powinien podać swoje oznaczenie, siedzibę i adres, numer identyfikacji podatkowej (NIP) oraz takie same dane dotyczące dłużnika – przedsiębiorcy albo podstawowe dane o dłużniku – konsumencie.

Przedsiębiorca może przekazać do biura informację gospodarczą o zobowiązaniu albo zobowiązaniach konsumenta wyłącznie wówczas, gdy spełnione są łącznie następujące warunki: zobowiązanie albo zobowiązania wobec tego przedsiębiorcy powstały z tytułu umowy o kredyt konsumencki lub umowy o przewóz osoby w regularnej komunikacji publicznej, łączna kwota zobowiązań konsumenta wobec tego przedsiębiorcy wynosi co najmniej 200 zł, świadczenie albo świadczenia są wymagalne od co najmniej 60 dni oraz upłynął co najmniej miesiąc od wysłania przez przedsiębiorcę wezwania do zapłaty, zawierającego ostrzeżenie o zamiarze przekazania danych do konkretnego biura.

W przypadku przekazywania informacji gospodarczej o zobowiązaniu albo zobowiązaniach innego przedsiębiorcy łączna kwota zobowiązań wobec przedsiębiorcy zgłaszającego musi wynosić co najmniej 500 zł. Należy zauważyć, że chodzi o zobowiązania wymagalne, a więc takie, których termin płatności minął, a wierzyciel nie uzyskał zaspokojenia swojego roszczenia.

Ponadto można przekazać informację tylko wówczas, jeżeli zobowiązanie albo zobowiązania wobec przedsiębiorcy przekazującego informację gospodarczą powstały z tytułu umowy związanej z wykonywaniem działalności gospodarczej przez obydwu przedsiębiorców, świadczenie albo świadczenia są wymagalne od co najmniej 60 dni oraz upłynął co najmniej miesiąc od wysłania przez wierzyciela, listem poleconym, wezwania do zapłaty, zawierającego ostrzeżenie o zamiarze przekazania danych dłużnika do biura, z podaniem firmy i adresu siedziby tego biura.

Przedsiębiorca będący wierzycielem może przekazać do biura informacje gospodarcze dotyczące siebie, dłużnika, jego wspólników, akcjonariusza dłużnika będącego jednoosobową spółką akcyjną oraz oczywiście zobowiązania.

Jeżeli przekazane informacje gospodarcze o zobowiązaniu przedsiębiorcy nie zawierają wymaganych elementów, biuro zwraca je przekazującemu przedsiębiorcy w celu uzupełnienia. Biuro nie przyjmuje informacji gospodarczej o zobowiązaniu przedsiębiorcy przekazanej niezgodnie z opisanymi zasadami albo o innym zakresie niż stanowi ustawa.

Ustawa wprowadza zatem wobec przedsiębiorcy przekazującego informacje ograniczenie, zgodnie z którym dopuszczalne jest udostępnianie danych o zobowiązaniach powstałych wobec niego jedynie z tytułu umów, których on sam był stroną.

Przedsiębiorca może w każdym czasie przekazać do biura informację gospodarczą dotyczącą posłużenia się wobec niego podrobionym lub cudzym dokumentem, a w szczególności dokumentem potwierdzającym tożsamość lub zaświadczeniem o zatrudnieniu bądź zarobkach. W takim przypadku przedsiębiorca może przekazać do biura informacje gospodarcze dotyczące siebie oraz dokumentu. Przedsiębiorca jest obowiązany poinformować osobę, której dokumentem tożsamości się posłużono, o zamiarze przekazania informacji gospodarczej o tym dokumencie do biura, z podaniem firmy i adresu siedziby tego biura.

Cztery lata obowiązywania uouig wskazały szereg problemów związanych z funkcjonowaniem ustawy. Ocena funkcjonowania ustawy dokonana w oparciu o ankietę przeprowadzoną wśród przedsiębiorców i biur informacji gospodarczej, badanie jakościowe oraz problemy zgłaszane przez przedsiębiorców wykazała, iż największymi wadami obowiązującej ustawy jest brak zapewniania wymiany informacji pomiędzy różnymi podmiotami gromadzącymi dane nt. zobowiązań, brak systemu wczesnego ostrzegania przedsiębiorców przed nieuczciwymi kontrahentami, brak wiarygodnych i aktualnych danych, brak możliwości dokonywania weryfikacji wiarygodności płatniczej kontrahentów. Szczegółowa analiza problemów związanych z funkcjonowaniem uouig i rynkiem informacji gospodarczych, jak również opcje rozwiązań tych problemów oraz koszty i korzyści z tym związane przedstawione są w ocenie skutków regulacji problemów występujących na rynku informacji gospodarczej.

Na podstawie powyższej oceny funkcjonowania „uouig” podjęto decyzję o przeprowadzeniu jej nowelizacji w takim zakresie, aby usprawnić system wymiany informacji gospodarczych oraz zapewnić realizację jej pierwotnych celów, tj. poprawę bezpieczeństwa obrotu gospodarczego. W trakcie uzgodnień projektu nowelizacji zgłoszono propozycję, aby z uwagi na dużą ilość zmian opracować projekt nowej ustawy, co zostało uwzględnione.

Dlatego też celami nowej ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczych jest poprawa funkcjonowania systemu wymiany informacji gospodarczych, poprawa warunków funkcjonowania biur informacji gospodarczej, lepsza ochrona wierzycieli.

Powyższe cele będą zrealizowane m.in. poprzez następujące zmiany:

  1. zastąpienie ustawowych definicji konsumenta i przedsiębiorcy terminami dłużnik i wierzyciel zdefiniowanymi tak, aby nie dokonywać dalszego sztucznego rozszerzania definicji konsumenta i przedsiębiorcy, a jednocześnie stworzyć możliwość przekazywania informacji gospodarczych o innych podmiotach np.: najemcach lokali niebędących członkami spółdzielni mieszkaniowych i przez inne podmioty, których aktualnie nie można  traktować jako przedsiębiorców np.: zakłady budżetowe gminy oraz pozostali wierzyciele, którzy dotychczas byli pozbawieni możliwości korzystania z instrumentu mobilizowania do spłaty zadłużenia, jakim jest biuro informacji gospodarczej,
  2. stworzenie podstawy prawnej dla przekazywania informacji gospodarczych o zaległych zobowiązaniach przez wszystkich wierzycieli poprzez rezygnację z enumeratywnego wskazywania wierzycieli uprawnionych do współpracy z biurami informacji gospodarczej,
  3. otwarcie katalogu tytułów prawnych uprawniających do przekazania informacji gospodarczych do biur,
  4. doprecyzowanie pojęcia „łączna kwota zobowiązań”,
  5. modyfikacja obowiązku informacyjnego związanego z przesyłaniem zawiadomienia przesyłką poleconą,
  6. ułatwienie przekazywania do biur informacji gospodarczej danych o wywiązywaniu się ze zobowiązań,
  7. zniesienie wymogu podawania numeru NIP w przypadku przedsiębiorcy zagranicznego,
  8. dopuszczenie możliwości przetwarzania przez biura informacji archiwalnych,
  9. modyfikacja zasad usuwania i aktualizacji informacji gospodarczych,

10) wprowadzenie możliwości wymiany informacji pomiędzy biurami a podobnymi instytucjami działającymi w krajach UE,

11) umożliwienie faktycznej współpracy i wymiany informacji pomiędzy biurami informacji gospodarczej (big) a biurem informacji kredytowej (bik).

2. Różnice między dotychczasowym a proponowanym stanem prawnym

Nowa ustawa o udostępnianiu informacji gospodarczych wprowadza  następujące zmiany (omówienie niektórych):

1) Art. 1.

−      Art. 1 ustawy dostosowuje zakres przedmiotowy ustawy do zmian wprowadzonych w projekcie, obejmujących otwarcie katalogu podmiotów upoważnionych do przekazywania informacji gospodarczych; przedmiotowy przepis określa zakres przedmiotowy regulacji obejmujący zasady udostępniania informacji gospodarczych dotyczących wiarygodności płatniczej podmiotów funkcjonujących w obrocie gospodarczym, zasady tworzenia i działania biura informacji gospodarczej, ujawniania, przechowywania, aktualizacji i usuwania informacji gospodarczych oraz zasady nadzoru nad biurem.

−      Ust. 2 przepisu określa podmioty uprawnione do dostępu do informacji gospodarczych, tj. osoby trzecie nieoznaczone w chwili przeznaczenia tych informacji do udostępnienia.

−      Zmiany art. 1 wynikały z konieczności dostosowania zakresu regulacji do zmian wprowadzanych  projektem nowej ustawy.

−      Zakres podmiotowy ustawy obejmuje już nie tylko przedsiębiorców, ale również wierzycieli i dłużników zdefiniowanych w projekcie ustawy – zakres podmiotowy określają przepisy merytoryczne art. 9 – 12.

2) Art. 2.

−      Art. 2  ust. 1.  Najważniejsze różnice pomiędzy obowiązującym przepisem, a projektem to zniesienie obowiązku podawania numeru NIP w odniesieniu do osoby zagranicznej w rozumieniu art. 5 pkt 2 lit. b i c ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2007 r. Nr 155, poz. 1095, z późn. zm.) – w obowiązującej ustawie wymóg ten odnosi się do osób prawnych, jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą – istnienie takiego wymogu uniemożliwiało zawieranie umów z biurami informacji gospodarczej osobom zagranicznym; rozszerzenie przekazywanych informacji gospodarczych o dane dotyczące wspólników; zmiana adresu zameldowania na adres zamieszkania lub adres do korespondencji, a w przypadku osoby fizycznej będącej przedsiębiorcą – zmiana siedziby i  adresu na oznaczenie miejsca zamieszkania i adresu do doręczeń lub adresu, pod którym wykonywana jest działalność gospodarcza; doprecyzowanie, iż numer REGON podawany jest w sytuacjach, gdy został nadany, zamiast numeru NIP można podać inny numer identyfikacyjny, a zamiast numeru PESEL można podać inny numer potwierdzający tożsamość – dla osób fizycznych niebędących obywatelami Rzeczpospolitej Polskiej oraz dla osób zagranicznych. W ramach informacji o zobowiązaniu należy przekazywać również informację o zbyciu wierzytelności – zmiana ma związek z otwarciem zakresu podmiotowego również na tzw. wierzycieli wtórnych. Ponadto uporządkowano niektóre z określeń występujących w przepisie, tak aby były spójne z obowiązującymi przepisami.

−      Ust. 2 pkt 1 i 2 – dotychczasowe określenia przedsiębiorca i konsument zostały zastąpione terminami wierzyciel i dłużnik. Przepisy obowiązującej uouig zniekształcają definicję przedsiębiorcy określoną w przepisach ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, rozszerzając ją na takie podmioty, jak spółdzielnia mieszkaniowa, wspólnota itp. Podobnie jest z definicją konsumenta, która dalece odbiega od obowiązującej definicji. Mając na uwadze konieczność dalszego rozszerzania grona podmiotów uprawnionych do przekazywania informacji gospodarczych, jak również rozszerzania definicji konsumenta, zdecydowano o zastąpieniu tych pojęć bardziej ogólnymi terminami, jak wierzyciel i dłużnik. Zabieg ten ma na celu również zapewnienie szczelności sytemu informacji gospodarczej poprzez umożliwienie udostępniania informacji o zobowiązaniach różnych podmiotów z różnych tytułów prawnych bez ograniczeń nałożonych obowiązującą ustawą. Obowiązujące przepisy uprzywilejowują tylko niektórych przedsiębiorców, w zakresie zgłaszania informacji o zaległych zobowiązaniach konsumenckich,  enumeratywnie wyliczonych w art. 7 uouig. Tymczasem z problemem zatorów finansowych borykają się na co dzień takie podmioty, jak jednostki samorządu terytorialnego, zakłady komunalne, fundacje czy stowarzyszenia. Negatywne zjawisko społecznego przyzwolenia na nieregulowanie zobowiązań dotyka ponadto coraz częściej pracowników oraz osoby, którym przysługują wierzytelności alimentacyjne czy nawet samych konsumentów. Dodatkowo skomplikowane przepisy obowiązującej uouig powodują liczne wątpliwości interpretacyjne i zawierają luki prawne utrudniając stosowanie ustawy oraz blokując przepływ informacji o zaległych zobowiązaniach. Trudności te wynikają przede wszystkim z wprowadzenia do ustawy skomplikowanych definicji przedsiębiorcy i konsumenta (znacznie wykraczających poza definicje tych pojęć przyjęte w przepisach ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz przepisach kodeksu cywilnego) oraz wprowadzenia w art. 7 ust. 1 uouig ograniczonego katalogu podmiotów uprawnionych do przekazywania informacji o zobowiązaniach konsumentów i jednoczesnego ograniczenia przedmiotowego możliwości przekazywania tych informacji do dwóch tytułów prawnych, jak umowa o kredyt konsumencki i przewóz osób w regularnej komunikacji publicznej. Mając na uwadze pięcioletnie doświadczenia w funkcjonowaniu ustawy, które obok wymienionych ograniczeń wskazują również na pozytywne oddziaływanie biur[1]) zdecydowano aby, nie utrzymywać ustawowego różnicowania statusu wierzycieli na uprawnionych do przekazywania informacji do big oraz na pozostałych i tym samym pozbawiać ich możliwości korzystania z instrumentu prewencyjnego jakim jest big.

−      Zgodnie z projektem ustawy przez wierzyciela należy rozumieć osobę fizyczną, której wierzytelność została stwierdzona tytułem wykonawczym, osobę fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą lub stosunkiem prawnym przysługuje wierzytelność, jak również organ właściwy dłużnika albo wierzyciela w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Pod tym pojęciem doskonale wpisuje się zarówno spółdzielnia mieszkaniowa, jak i jednostka budżetowa gminy, jak również każdy wierzyciel, który po spełnieniu ustawowych wymagań będzie mógł przekazać informację do biura.

−      W definicji wierzyciela ujęto również osoby fizyczne, których wierzytelność została stwierdzona tytułem wykonawczym, tak aby każda pewna wierzytelność osoby fizycznej, stwierdzona prawomocnym orzeczeniem, mogła być udostępniana w biurze. Osobom fizycznym również zależy na zwiększeniu skuteczności odzyskiwania przysługujących im należności pieniężnych. Powyższe rozwiązanie gwarantuje konsumentom równowagę praw i obowiązków ustawowych, gdyż jak do tej pory ich dane mogły być przedmiotem informacji gospodarczej, ale sami nie posiadali żadnych możliwości kształtowania zasobów danych ich własnych dłużników, zwłaszcza w relacjach z najsilniejszymi ekonomicznie przedsiębiorcami. Dysproporcja ta ujawnia się głównie przy postępowaniach reklamacyjnych w ramach umów adhezyjnych z operatorami telekomunikacyjnymi, bankami, zakładami ubezpieczeń czy dostawcami mediów, ale również postępowań konsumentów wobec deweloperów, biur podróży czy pracodawców. W dalszych przepisach przyjęto zasadę, iż zgłoszenie informacji do biura przysługuje wyłącznie w sytuacji, gdy roszczenie zostało stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu opatrzonym klauzulą wykonalności lub ugodą zawartą przed sądem. Pozwoli to wyeliminować informacje o małej wiarygodności, obarczone ryzykiem i o wątpliwej przydatności dla wierzycieli.

−      Dłużnikiem w rozumieniu projektu ustawy jest osoba fizyczna, osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej – zobowiązana względem wierzyciela w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą lub stosunkiem prawnym, np. najemca niebędący członkiem spółdzielni zobowiązany z tytułu umowy najmu.

−      Dodano dwie definicje dłużnika niebędącego konsumentem i dłużnika będącego konsumentem oraz usunięto definicję konsumenta. Dodanie definicji dłużnika niebędącego konsumentem ma na celu precyzyjne określenie, które podmioty mieszczą się w tym pojęciu i wyraźne zaznaczenie, iż pojęcie to nie obejmuje osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej. Zdefiniowano również pojęcie dłużnika będącego konsumentem, w ramach którego mieszczą się również dłużnicy alimentacyjni. Posługiwanie się w projekcie ustawy pojęciami dłużnika będącego i niebędącego konsumentem okazało się niezbędne, ponieważ używane we wcześniejszej wersji projektu pojęcie „osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej” wprowadzało wątpliwości interpretacyjne – czy chodzi o osobę fizyczną, która w ogóle działalności gospodarczej nie prowadzi, czy o taką, która choć prowadzi działalność, to wstępuje w dany  stosunek prawny w celach niezwiązanych bezpośrednio z prowadzoną działalnością gospodarczą. Na podstawie kryterium funkcjonalnego związku określonego zobowiązania z wykonywaną działalnością gospodarczą lub jego braku w dalszych przepisach ustawy podzielono wszystkie podmioty, zarówno po stronie dłużników, jak i wierzycieli, na dwie grupy: konsumentów i podmioty niebędące konsumentami (w odniesieniu do danego zobowiązania).

3) Art. 14

−      W ust. 1 pkt 2 zmieniono określenie „łączna kwota zobowiązań” na „kwota wymagalnego zobowiązania”. Zabieg miał na celu likwidację wątpliwości interpretacyjnych. Aktualnie przepis wyraźnie wskazuje, iż możliwość zgłoszenia dłużnika do big będzie mogła nastąpić, gdy kwota wymagalnego zobowiązania albo zobowiązań wobec wierzyciela przekroczy 200 złotych oraz zobowiązanie jest wymagalne od 60 dni.

−      W ust. 1 pkt 3 wprowadzono możliwość wyboru wysłania wezwania do zapłaty bądź w formie przesyłki poleconej, bądź poprzez doręczenie do rąk własnych. Dotychczasowy obowiązek wysyłania wezwania do zapłaty w formie listu poleconego był wskazywany jako uciążliwy obowiązek generujący duże koszty. Wierzyciel ma możliwość wyboru pomiędzy wysłaniem wezwania do zapłaty listem poleconym – co zapewnia najlepszą gwarancję, iż warunek ustawowy został spełniony, bądź osobiste doręczenie wezwania dłużnikowi (doręczenie do rąk własnych zgodnie z projektem), co do którego wierzyciel musi zadbać o uzyskanie odpowiedniego potwierdzenia odbioru. Ponadto wezwanie będzie przekazywane na adres zamieszkania, a nie zameldowania.

−      W ust. 5 wyłączono stosowanie przepisów, dotyczących elementów koniecznych informacji gospodarczej nt. dłużnika będącego osobą fizyczną, w stosunku do instytucji utworzonych na podstawie art. 105 ust. 4 ustawy – Prawo bankowe, czyli przede wszystkim biura informacji kredytowej. Takie wyłączenie jest niezbędne, aby umożliwić wymianę danych pomiędzy biurami informacji gospodarczej a biurem informacji kredytowej. Aktualnie taka wymiana z formalnego punktu widzenia jest niemożliwa, ponieważ dane bik są zbierane w innym standardzie niż wymagany dla informacji gospodarczych określony w ustawie o udostępnianiu informacji gospodarczych. Dostosowanie bik do tych standardów byłoby procesem drogim i długotrwałym, dlatego też w celu szybszego umożliwienia współpracy obydwu instytucji bik został zwolniony z obowiązku przekazywania danych w formacie wymaganym w uouig.

4)  Art. 15.

−      Art. 15 ust. 1 pkt 1, 2, 3 – zmiana uprawnia wierzyciela do przekazania informacji o zobowiązaniu dłużnika niebędącego konsumentem, wyłącznie wówczas gdy zobowiązanie powstało w związku z określonym stosunkiem prawnym, a w szczególności w związku z umową związaną z wykonywaniem działalności gospodarczej, kwota wymagalnego zobowiązania albo zobowiązań, wynosi co najmniej 500 zł; wezwanie do zapłaty może być doręczone do rąk własnych dłużnika przez wierzyciela również na adres miejsca wykonywania działalności gospodarczej.

−      W ust 2, 3, 4 – zmiany redakcyjne dostosowujące do zmian merytorycznych projektu.

−      W ust. 5 zmiana analogiczna, jak w art. 14 ust. 5.

5)  Art. 16.

−      Jak już wskazywano w uzasadnieniu do definicji wierzyciela w toku prac nad projektem ustawy pojawiły się propozycje, aby każda pewna wierzytelność osoby fizycznej oraz każdego innego wierzyciela, stwierdzona prawomocnym orzeczeniem, mogła być udostępniana w biurze. Art. 16 wprowadza podstawę do tego, aby wierzytelności stwierdzone tytułem wykonawczym (prawomocny wyrok sądu opatrzony klauzulą wykonalności, ugoda zawarta przed sądem), które posiadają najwyższy walor pewności i wiarygodności, mogły być zgłaszane do biur bez konieczności wykonania dodatkowych obowiązków (wysłanie wezwania do zapłaty, ograniczenie kwotą minimalną). Stanowi więc niezależną, od art. 14 i 15, podstawę do przekazywania informacji gospodarczych do biur przez wszystkich wierzycieli posiadających tytuł wykonawczy, w tym po raz pierwszy uprawnia do przekazywania tych informacji osoby fizyczne.

−      Nie ma żadnych podstaw uzasadniających niedopuszczenie osób fizycznych do możliwości przekazania do biura informacji negatywnej o przedsiębiorcy, który pomimo uzyskania przez osobę fizyczną tytułu wykonawczego nie realizuje swoich zobowiązań. Za przyjęciem takiego rozwiązania przemawia możliwość wsparcia osób fizycznych w ramach dochodzenia należności od przedsiębiorców – pracodawców, deweloperów, biur podróży oraz możliwość innych uczestników rynku do wiarygodnej oceny potencjalnego kontrahenta – szczególne uzasadnienie znajduje ten postulat w ramach dostępu do informacji o nieuregulowanych zobowiązaniach przedsiębiorcy wobec pracowników, które to wierzytelności mają pierwszeństwo zaspokojenia w postępowaniu egzekucyjnym czy upadłościowym.

−      W ust. 5 stworzono podstawę do przekazywania informacji o zobowiązaniach dłużników alimentacyjnych w związku ze zmianami wprowadzonymi ustawą o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

6) Art. 18

Wprowadzono możliwość przekazywania pozytywnej informacji gospodarczej (informacje o wywiązywaniu się danego podmiotu ze zobowiązań) z własnej inicjatywy wierzyciela – za zgodą podmiotu, którego dotyczy ta informacja. W obowiązujących przepisach wierzyciel nie ma  możliwości zgłoszenia z własnej inicjatywy informacji o terminowym wywiązywaniu się swoich kontrahentów ze zobowiązań. Może to zrobić tylko na żądanie zainteresowanego podmiotu, który wywiązuje się ze zobowiązań. Obecnie po spełnieniu zobowiązania informacja gospodarcza na ten temat jest usuwana z systemu big. Może pozostać w systemie big tylko na pisemne żądanie podmiotu, którego dotyczy ta informacja. Taki stan utrudnia tworzenie pozytywnej historii płatniczej, dlatego wprowadzono możliwość, aby pozytywna informacja gospodarcza mogła pozostawać w systemie big również na wniosek wierzyciela, który będąc związany z big umową – może być łatwiej mobilizowany do przekazywania również pozytywnych informacji gospodarczych.

7) Art. 21.

Zgodnie z art. 21 big może ujawniać tylko informacje aktualne, więc w sytuacji gdy zobowiązanie wygasło lub zostało zaspokojone, dane pozostaną w systemie jako informacje archiwalne, ale nie będą ujawniane. Aktualnie informacje np.: o wygasłych, odroczonych zobowiązaniach są trwale usuwane z systemu, co uniemożliwia tworzenie baz informacji archiwalnych dla celów statystycznych. W art. 21 ust. 4 wskazano, jaki zakres danych może być przechowywany w systemie big – są to dane, które uniemożliwiają identyfikację podmiotu i mogą być przetwarzane tylko w celach statystycznych. Okres przechowywania tych danych wynosi 10 lat.

8) Art. 24

W ust. 1 tego przepisu powrócono do instytucji upoważnienia udzielanego przez konsumenta ważnego 30 dni, ponieważ instytucja zgody z możliwością odwołania jej w każdym czasie wprowadzona w poprzedniej wersji projektu budziła duże wątpliwości interpretacyjne; aktualnie termin upoważnienia będzie jednocześnie spójny z przepisami prawa bankowego, w których również są wprowadzane zmiany; dodatkowo przepis został uzupełniony w ust. 2 pkt 2 o możliwość odmowy zawarcia umowy z potencjalnym kontrahentem również na podstawie informacji otrzymanych z instytucji utworzonych na podstawie art. 105 ust. 4 ustawy – Prawo bankowe; brak takiego zapisu uniemożliwiałby praktyczne wykorzystanie danych udostępnionych przez te instytucje.

−      Doprecyzowano, iż upoważnienie udzielane jest podmiotowi, który zawarł z biurem umowę (a nie wierzycielowi) przez dłużnika będącego konsumentem, a nie przez konsumenta; przepis dotyczy sytuacji, w której potencjalny wierzyciel sprawdza w biurze potencjalnego kontrahenta-konsumenta, jednak pomiędzy tymi stronami nie doszło jeszcze do zawarcia umowy; warunkiem, aby potencjalny wierzyciel mógł sprawdzić w biurze informacje nt. konsumenta, jest zawarcie umowy z biurem, stąd też określenie go jako podmiotu, który zawarł umowę z biurem; natomiast ponieważ biuro zgodnie z projektem gromadzi informacje o dłużnikach będących konsumentami lub o dłużnikach niebędących konsumentami, a nie o konsumentach i przedsiębiorcach, dlatego też uzasadniona jest zamiana terminu konsument na dłużnik będący konsumentem pomimo faktu, iż w przypadku opisanym w art. 24 ust. 1 potencjalny kontrahent-konsument nie jest jeszcze dłużnikiem wobec podmiotu, który w celu zawarcia umowy korzysta z informacji z biura. Zmiana w art. 24 ust. 1 i 2 ma charakter doprecyzowujący, wskazujący iż  każdy podmiot może zażądać informacji z biura, jeżeli posiada stosowne upoważnienie dłużnika i zawarł umowę o ujawnienie informacji z biurem.  Zmiana jest o tyle istotna, że art. 7 ust. 1, do którego odsyłał dotychczas przepis w ust. 1 i 2, odnosi się do umowy „o przekazywaniu”, a nie ujawnianiu  lub szerzej o „udostępnianiu” informacji. Z uwagi na art. 7 ust. 1  uzasadnionym wydaje się ograniczenie umowy z art. 24 tylko do ujawniania. W praktyce możliwe będzie zawieranie jednej umowy o udostępnianie informacji, obejmującej przekazywanie i udostępnianie.

9) Art. 25.

Wprowadzono uzupełnienia ust. 1 w pkt 2, 11, 12 i 15.

– W obowiązującej ustawie brak jest dookreślenia, czy przepis wyraża wysokość opłat netto czy brutto, jednocześnie zapis utrzymuje sztywną kwotę 2,50 zł, uchylającą  się od procesu inflacji; pozostając przy zamyśle pobierania niewielkiej opłaty, a przy tym mając na uwadze ekonomiczne potrzeby biura, zastosowano swego rodzaju klauzulę waloryzacyjną, ostatecznie przyjmując najniższy próg opłaty jako 0,5 % minimalnego ustawowego wynagrodzenia za pracę.

10) Art. 26.

W ust. 3 dodano, iż przepisów art. 25 nie stosuje się do instytucji ustawowo zobowiązanych do oceny ryzyka; wyjątek ten dotyczy instytucji takich jak banki czy też instytucje finansowe lub kredytowe, które na potrzeby np. udzielanego kredytu tworzą dokumentację kredytową, która ma m.in. stanowić dowód staranności przy podejmowaniu decyzji o finansowaniu (obowiązek ten wynika z przepisów Prawa bankowego). Informacje gospodarcze stanowią jeden z podstawowych argumentów przy ocenie wiarygodności kontrahenta przed podjęciem decyzji o finansowaniu przedsięwzięcia. Dlatego też usunięcie informacji gospodarczych przez tego rodzaju instytucje już po 90 dniach od ich otrzymania będzie znacznie utrudniało dowodzenie prawidłowości i rzetelności decyzji o finansowaniu w przypadku przeprowadzania różnego rodzaju kontroli czy audytów. Dookreślono, iż wyjątek dotyczy instytucji zobowiązanych do oceny ryzyka kredytowego lub operacyjnego.

11) Art. 29

−      Zmiana zasad aktualizacji informacji gospodarczych dokonywanych na wniosek wierzyciela polega na tym, iż wszelkie zmiany dotyczące zobowiązania, a więc również i informacja o zaspokojeniu zobowiązania podlegają aktualizacji, a nie jak dotychczas trwałemu usunięciu z systemu; dotychczasowy przepis uniemożliwia tworzenie baz informacji pozytywnych; jedynie w przypadku nieistnienia zobowiązania wierzyciel ma obowiązek żądania od big usunięcia informacji gospodarczych (ust. 2).

12) Art. 24.

– Zmiany redakcyjne dostosowujące projekt do zmian merytorycznych w ustawie oraz dodanie ust. 3, który ma gwarantować uprawnienie osoby, której dane dotyczą, informowania osób trzecich, którym ujawniono dane o ich zmianie, aktualizacji itp.

– W dotychczasowym brzmieniu ust. 1 określenia „dłużnik oraz podmiot, o którym jest przekazana pozytywna informacja gospodarcza” zastąpiono określeniem „każdy” ma prawo dostępu do przechowywanych przez biuro dotyczących go informacji. W obowiązującym art. 21 uprawnienie dostępu do przechowywanych przez biuro danych ma konsument i przedsiębiorca, którego dane dotyczą, dlatego też użycie określenia dłużnik i ww. podmiot ograniczyłoby możliwość korzystania z tego uprawnienia, co nie jest intencją tej zmiany.

13) Art. 25.

Dotychczasowy art. 15 został przeniesiony na koniec rozdziału 4 i otrzymał nr art. 25.

Przepis wprowadza generalną zasadę, iż big trwale usuwa informacje gospodarcze tylko w  przypadkach określonych w tym przepisie; w pkt 6 usunięto wyrazy „lub odroczenia wykonania zobowiązania”.

W przypadku odroczenia terminu płatności, np. w wyniku ugody pomiędzy wierzycielem a dłużnikiem, zobowiązanie nie wygasa, a jedynie przejściowo przestaje być wymagalne. Usunięcie informacji o takim zobowiązaniu może wywoływać fałszywe wrażenie, że dłużnik dokonał spłaty zobowiązania i przez to zniekształcać obraz jego rzeczywistej wiarygodności płatniczej. Ponadto wierzyciel, który czyni wobec dłużnika gest dobrej woli w postaci odroczenia terminu zapłaty znajdowałby się w efekcie w niekorzystnej sytuacji, gdyż w razie niedotrzymania przez dłużnika warunków ugody byłby zmuszony do przejścia czasochłonnej i kosztownej procedury związanej z przekazaniem informacji do biura (ponowne wysłanie wezwania do zapłaty, 60-dniowy okres karencji). Takie rozwiązanie może zachęcać nierzetelnych dłużników do zawierania fikcyjnych porozumień z wierzycielem mimo braku rzeczywistej woli spłaty zobowiązania.

 

 

 

 



[1]) Według danych KRD BIG S.A. 58% podmiotów spłaca zobowiązania po wysłaniu przez wierzyciela wezwania do zapłaty z ostrzeżeniem o dopisaniu do biura informacji gospodarczej, 27% podmiotów spłaca zobowiązania po dopisaniu do systemu biura.